Szczepan Twardoch „Król”

Warszawa międzywojenna. Środowiska żydowskie. Książka ciekawa oddająca koloryt miasta, delikatnie odsłaniająca nieznane realia społeczno polityczne lat trzydziestych, ale też książka mroczna, przerażająca naturalistycznymi opisami zabójstw, przemocy, seksu. Ciekawa konstrukcja narracji, pozwala czytelnikowi zrozumieć wybory opisywanych postaci, na chwilę utożsamić się z nimi, przeżywać ich dramaty i uniesienia. Narrator przedstawia rzeczywistość z perspektywy nastoletniego żydowskiego chłopca oraz dojrzałego pisarza, wybiega w przyszłość, by po chwili wrócić do głównego wątku powieści, cofa się, wyobraża sobie inny scenariusz zdarzeń, wprowadza monologi wewnętrzne. Jednak nigdy nie ocenia bohaterów. Sprawia, że ich rozumiemy, że nie odrzucamy nawet tych, których systemu wartości nie akceptujemy. Jego postaci nie są, bowiem, jednoznaczne. Cynizmowi, brutalności, przemocy towarzyszy czułość i miłość, troska o bliskich.

Pisarz przedstawia inne oblicze międzywojennej Warszawy – świat bogactwa, seksu, przemocy, ale i honoru patriotyzmu. (  W końcu jeden z bohaterów powtarza, że walczył w wojnie polsko-radzieckiej.

Bohater to nastoletni gimnazjalista – Mojżesz Bernstajn, wychowany w poszanowaniu tradycji żydowskiej. Ojciec ciężko pracuje, by utrzymać rodzinę, zapewnić dzieciom wykształcenie. Tragiczne wydarzenia zmieniają życie chłopca. Poznajemy środowisko innych Żydów -”bandytów żydowskich” bogatych, zajmującymi się nie zawsze uczciwymi interesami, obracającymi się w półświatku warszawskim Jeden z nich – bokser –Jakub Szapiro, fascynuje i zarazem przeraża chłopca. Boks mentalnie młodemu będzie towarzyszył już zawsze.

Zbliża się II Wojna Światowa. W Dachau jest już obóz koncentracyjny, w Polsce ONR organizuje demonstracje nacjonalistyczne, Żydzi bronią się, organizują kontrmanifestacje, Wiedzą o koncentracyjnych obozach pracy, wiedzą o Berezie. Najlepszym wyjściem okazuje się ucieczka z Polski- ich ojczyzny do Palestyny.. Zresztą, czy ich ojczyzny? Szapiro w pewnym momencie ma wątpliwości. Dlaczego walczył po stronie polskiej? By zmierzyć się z antysemityzmem?

W owej mrocznej Warszawie rodzi się miłość – pierwsza, nieśmiała, choć w tym środowisku po prostu bierze się kobiety, rodzi się też pożądanie. W owym pozornym chaosie wielu zdarzeń, wspomnień, przemyśleń, seksu, zabójstw, przemocy bohaterowie przeżywają swoje dramaty, dokonują tragicznych wyborów… Już niebawem rozegra się dramat getta warszawskiego!. Jak zachowa się tytułowy „król” ? Zresztą, kto jest „królem Warszawy”?